Муниципальное бюджетное дошкольное образовательное учреждение
"Детский сад общеразвивающего вида "Хатынчаана"




Среда, 23.09.2020, 22:47
Приветствую Вас Гость | RSS


Главная | Мой профиль | Выход
Меню сайта
Статистика

Онлайн всего: 1
Гостей: 1
Пользователей: 0

История детского сада

«Хатыңчаана» уһуйаан 50 сыллаах үбүлүөйүн көрсө

Амма 2015 с

Саха сиригэр оскуола иннинээђи үөрэхтээһин тэриллибитэ 95 сылыгар анаан 2015 сыл оскуола иннинээђи үөрэхтээһин сылынан биллэриллиннэ. Урут да, билигин да детсад аңардас хаһаайыстыбаннай үлэтин үмүрүтүүгэ үгүс түбүк, элбэх бириэмэ наада эбит. Онтон ођолору иитиини – үөрэтиини үлэ – идэ оңостон сарсыардаттан сађалаан, киэһэ им сүтүүтэ дьиэлэригэр тиийиэхтэригэр дылы, сорох өттүн дьиэлэригэр дађаны, ођоттон – урууттан ордон, ситэрэр – түбүгүрэр үлэђэ үйэ тухары үлэлиэх диэтэххэ «сыанан ађаабат» сындалђаннаах үлэ. Ону ол диэбэккэ, үлэлэригэр ис сүрэхтэн бэриниилээх, олус ыраас туттуулаах, ођолуу үөрүнньэң майгылаах, «ођо туһа» диэн үлэлээн ааспыт, билигин да үлэлии сылдьар дьону киһи сөђөр – махтайар эрэ.

Киһи уһун олођу олорон олох очурдарын ааһан, аһыыны – ньулууну амсайан истэђин аайы, уруккуну – хойуккуну ырыңалата – ыйдаңарда сатыыр, ахтар буолар эбит. «Уруккута суох – инникитэ суох» диэнтэн тирэђирэн, Амматаађы «Хатыңчаана» (уруккута – «Берёзка») детсад 2015 сылга тэриллибитэ 50 сыллаах өрөгөйдөөх үбүлүөйүн бэлиэтээри, ол ааспыт сыллар үтүөлэрин санаары, «Хатыңчаана» туһунан суруйарга сананным.

Аан маңнай детсадпыт туһунан архыып докумуоннара туоһулуулларынан, Амма сельскай советын исполкомун 1965 сыл ыам ыйын 11 күнүнээђи 32 №-дээх «Амма селотугар баар 2 №-дээх детсады кэңэтэр туһунан» быһаарыыта тахсыбыт (уларытыллыбакка кылгатан бэчээтэнэр):

«Амма селотугар баар 2 №-дээх детсады кэңэтэр туһунан т. Швердин кэпсээнин истэн баран сельсовет Исполкома быһаарар:

50 местэлээх 1 №-дээх Дет. сады урукку типография дьиэтин босхолоон атын Амма совхоз Амматаагы отделениятыттан ылыллар дьиэгэ көһөрүллэринэн, киниэхэ сылдьыбыт ођо ахсаана ити көһөр дьиэлэригэр кыайан баппатынан уонна сыл аңарыттан 25 ого миэстэтэ эбии көрүллэринэн сибээстээн барыта 45 огону ылар миэстэ тиийбэтинэн село иһигэр баар детсадтарга маннык уларытыылары оңоттурга:

...б) 1 №-дээх детсад зав. Т. Мологурова Е.С. соруйарга киниэхэ бэриллэр дьиэ оңоһуутун күннэтэ хонтуруоллууругар уонна түргэнник бүтэрэр наадаттан бэйэтин үлэһиттэринэн кырааскалааһыңңа, ыраастааһыңңа туту учаастагар көмөлөһөрү тэрийэригэр…

УД Амма сельсоветын Исполкомун председателэ:И. Швердин»

Ађыйах тыллаах докумуону ис хоһоонун сыныйан аахтахха, манна ахтыллар араас үлэ сытан эрэ сыђарыйбатађа, туран эрэ толоруллубатађа чахчы. Бэриллибит дьиэни детсад группатыгар сөптөөх гына оңорон таһаарыы үгүс көлөһүн тохтор хара үлэтэ, сыра – хара баранар сырыы – айан бөђөтө бүүс – бүтүннүүтэ 1 № - дээх детсад сэбиэдиссэйэ Елена Степановна Мологурова саталынан – дьаһалынан тэриллибит, ситиһиллибит эбит.

Кини ахтыытыгар бэрт кылгастык бэлиэтээн турардаах: «1963 – 1968 с.с. 1 №-дээх детсад сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитим. Детсад икки дьиэнэн олорор этэ, биирдэрэ Партизанскай уулуссађа (Касьян дьиэтэ), биирдэрэ Ленин уулуссатыгар. Мин исполком чилиэнэ этим, инньэ гынан ремоңңа балай да харчы туруорсан, «Берёзка» детсады 4 квартирађа ананан тутуллубутун детсадка уларытан туттарыбытым уонна 2 детсад олбуордарын, ођолорго аналлаах площадкалары оңотрторбуппут. «Берёзка» детсадка үүнэн турар мастары тэлиэгэлээх атынан түөрэн ађалан олордубуппут. Онтон палисаднигын оскуола эргэтин тиэйэн ађалан күрүөлээбиппит». Сити курдук, детсад иккис дьиэтэ үлэђэ киирбит.

Тумус туттар дьоммут, ветераннарбыт, Амма улууһугар бастакынан детсад үлэтигэр буспут – хаппыт Любовь Макаровна Тимофеева, Софья Михайловна Нестерева кэпсииллэринэн: «1965 с. Амма оройуона Майаттан төттөрү арахсан көһөн кэлэр буолан, типография дьиэтин босхолооң  биэриң диэн сорудах кэлбитэ. Ыам ыйа бүтүүтэ дьиэни босхолоон биэрбиппит. Е.С. Мологурова онно – манна сүүрэн – көтөн, акылаата саңа түһэн эрэр «Амма» совхоз дьиэтин биэрэр буолбуттара. Амма совхоз дириэктэрэ В.Р. Артемьев, партийнай секретарэ Н.С. Эверстов өйөөн, көмөлөһөн дьиэлэрин туран биэрбиттэрэ. Бу дьиэни А.Аргунов 4 киһилээх биригээдэтэ көңдөйүн бэрт түргэнник бүтэрэн үөрэн дьылын аһыллыытыгар үлэђэ киллэрбиттэрэ. Кыарађас гынан баран 50 миэстэлээх «быр» курдук сылаас дьиэђэ киирэн бэрт үчүгэйдик кыстаабыппыт. Арђаа эңэр олорор дьон чугас детсад аһыллан, онно ођолорун биэрэн ыраах таспакка үөрүү бөђөтө буолбуттара. Сүрдээх үлэһи, кыайыгас, ханнык да үлэттэн толлон турбат, хоодуот ийэлэр үлэлээн пенсияђа тахсыбыттара. Ол курдук кочегар, ньээньэ, повар да үлэтин барытын толорор М.В. Матвеева, Н.П. Артемьева, Ф.И. Харитонова, М.М. Попова, В.Г. Федорова, Е.П. Пинигина, Т.Е. Иванова, дьыалабыай, толоругас бөђө завхоз Т.Г. Корякина үлэлээбиттэрэ».

Бэйэлэрин кэмнэригэр элбэх хамсааһыны таһаарбыт, суолу – ииһи хаалларбыт дьоммутун ахтан, детсадпыт үүнэр – сайдар кэрчик кэмнэрин бэлиэтээн аастахха:

1966 – 1973 с.с. сэбиэдиссэйинэн Иванова Анисия Николаевна үлэлиир. Бу сылтан детсадпыт 3 №-дээх буолар. Саңа тэриллибит детсадка үлэлээбит дьон кимнээђий диир буоллахха, Амма нэһилиэгин дьаһалтатын архыыбын справкаларыгар тиһиллибитинэн,  1966 сыллаахха, Лазарева А., Иванова А – иитээччилэр, Пинигина Т. – няня, Хисматуллина Н. – повар, Попова М. – охранник – кочегар, Ноговицын М. – музыкальнай салайааччы, Хисматуллин М. – кочегар, Матвеева М. – кочегар».

1973 – 1974 с.с. сэбиэдиссэйинэн Егорова Александра Алексеевна ананар.

1974 – 1976 с.с. сэбиэдиссэй Плеханова Дарья Гаврильевна буолар. 1975 сылтан детсадпыт билиңңээңңэ дылы ахтыллар, дьон өйүгэр – сүрэђэр иңэринэр «Берёзка» диэн намчы ааттанар.

1976 – 1978 с.с. Александра Тимофеевна Уварова сэбиэдиссэйинэн ананар. Бу кэмңэ детсадка пристрой уонна кухня дьиэтэ тутуллаллар.

1978 – 1980 с.с.  сэбиэдиссэй Константинова Акулина Гаврильевна. 

1980 – 1987 с.с. Тимофеева Любовь Макаровна сэбиэдиссэйинэн ананар. Эргэ детсад дьиэтин саңардан, материальнай базатын бөђөргөтөн, анал үөрэхтээх специалистары сүүмэрдээн - тумэн ођону иитиигэ элбэх сађа сүүрээни киллэрбитэ. Саңа кухня дьиэтэ, душ, теплица, булуус тутуллубуттара. Иитэр – үөрэтэр үлэ бэрт тэтимнээхтик барбыта, дьааһыла группата аһыллыбыта, детсад сахалыы программађа көспүтэ, биир бастың үлэлээх детсадынан биллибитэ. 

1987 -1994 с.с. Валентина Афанасьевна Ноговицына сэбиэдиссэйинэн ананар. Ођо эт – хаан өртүнэн иэмэх талах курдук эриллэн, эрчиллэн тахсыытыгар болђомто ууруллубута, дьиэђэ уонна таһырдьа ођо күргүөмүнэн оонньуур уонна эрчиллэр миэстэлэрэ, төрөппүттэр көмөлөрүнэн 250 м2 иэннээх физкультурнай площадка тэриллибитэ. Иитээччи С.П. Скрябина, музыкальнай салайааччы Н.В. Кралина аан бастакынан музыкальнай ритмическай эрчиллиини көрдөрбүттэрэ. Ођону кэрэђэ уһуйуу, ол эбэтэр, ырыађа – үңкүүгэ сыһыарыы (иитээччи Захарова Е.Н.), пластилинынан сыбаан оңорон тупсађай көстүүлээх олус интэриэһинэй паннолары оңорууга (иитээччи Поскачина О.П.) үөрэтии барбыта. 

1994 – 2009 с.с. сэбиэдиссэй Куприянова Александра Петровна. Аан бастакынан 1995 с. 6-7 саастаах ођолорго анаан чааһынай дьиэђэ 15 миэстэлээх детсад филиала аһыллан үлэлиирин ситиһэр. 1995 с. сађалаан ођону тыыннаах айылђађа сыһыаран иитии ньымата киирбитэ (иитээччи, методист Ефремова А.П.). 1998 с. күһүнүттэн детсад саңа дьиэтин тутуута сађаламмыта. 2 уонна 4 квартиралаах 1980 сыллаах тутуу дьиэлэри көтүрэн ађалан саңа акылааттаан туруорбуттара. Төһүү күүс буолбуттара «Амма» совхоз (биригэдьиир – Артемьев А.Е.), «Лесхоз» (директор – Артемьев Н.А.). 2000 сылга саңа дьиэ үлэђэ киирбитэ, тэлгэһэтин иһигэр оонньуур площадка оннун булбута. 2001 сыл балађан ыйыттан сахалыы иитэр – үөрэтэр үлэбитигэр дьүөрэлээн детсадпыт «Хатыңчаана» диэн ааттанар. Бу кэмңэ ођо саңарар саңатын сайыннарыыга, ођону кыра эрдэђиттэн «чоң» курдук чобуо буоларга, дорђоону таба өйдөөн истэргэ ситимнээх үлэ барбыта. Ол курдук иитээччилэрбит Г.И. Лугинова, М.П. Неустроева, С.Г. Петрова анал программалара, пособиелара улуус, республика үрдүнэн тарђаммыттара.

2009 – 2013 с.с. сэбиэдиссэйинэн Мария Петровна Неустроева ананар. «Хатыңчаана» детсад иитэр – үөрэтэр үлэтэ – хамнаһа норуот педагогикатын өлбөт – сүппэт төрүт өйдөбүллэригэр олођуран, билиңңи кэмңэ эппиэттиир гына тэриллэн барар. Детсад материальнай базатын салгыы бөђөргөтүүгэ үлэ барар, детсад котельнайыгар капитальнай өрөмүөн үлэтэ ыытыллар, саңа ас уурар ыскылаат үлэђэ киирэр, ођо киһи ордук сөбүлээн оонньуур тэриллэрэ харађы умсугутар гына кырааскаланан - ойууланан таһырдьа кэчигирэһэллэр. 2012 сыл ахсынньы ыйыттан детсадка сылдьыбат ођолор ахсааннара элбээн иһэриттэн эбии миэстэ таһаарыыга араас ньымалартан чорботон кыра саастаах ођолору дьиэ усулуобуйатыгар (семейнай) группа  аһан үлэлэппитэ. Кэнники кэмңэ детсадпыт дьиэтэ эргэрэн, иңнэл – таңнал түһэн, саас аайы уу киирэн акылаатын кэбирэтэн салайааччыбыт да, коллективпыт да түбүк бөђөтө көрсөр. Иитиэхтии сылдьыбыт ыра санаабытын - саңа таас детсад тутуутун кэпсэтии, туруорсуу барар.

2013 с. сэбиэдиссэйинэн Саргылана Гаврильевна Петрова ананар. «Хатыңчаана» детсад 3 группалаах, 57 ођо сылдьар. Билиңңитэ хас да сиринэн хайдыһан олордорбут, детсад 28 үлэһитэ биир ситимңэ холбоһон, кэнчээри ыччаты кэскиллээхтик иитии санаанан салайтаран тигинэччи үлэлиир. Коллективпытыгар бука бары бэйэ – бэйэлэрин ситэрсэн, толорсон биэрэр, хардарыта көмөлөсүһэр дьоннор. 10 иитээччиттэн үрдүк категориялаах – 2, бастакы категориялаах – 4, иккис категориялаах – 2, дуоһунаһыгар сөп түбэһэр категориялаах – 1.

Иитээччи иитээччи тус – туспа суоллаах – иистээх, ођону умсугутар ньымалардаах, ођо сайдыытыгар өрө тутар хайысхалардаах.

Ол курдук, детсад сүрүн хайысхатын тобулан биэрээччи сүрүн иитээччи Борисова Туяра Александровна. Үтүмнээх үгүс дакылааттары, программалары чочуйууга, аһађас дьарыктаныылары, семинардары ыытыыга сүбэһиппит. Сахалыы уус – уран айымньы сүүрүүктүү устар тылыгар – өһүгэр ођолору уһуйууга, ођо саңатын сайыннарыыга төрөппүтү кытта үлэђэ анал электроннай методическай пособиелара улуус, республика, Россия үрдүнэн тарђаммыттара.

Отуттан тахса сыл биир сиртэн халбаңнаабакка иитээччинэн үлэлиир, үгүс уопут мунньуммут, «хааһахха укта сылдьан» сүбэлэтэр, ытыктыыр киһибит Агафья Гаврильевна Слепцова. Ийэлии истиң сыһыаннаах, эбээлии эйэђэс майгылаах буолан кыра киһи көрөөт да, сөбүлүүр. Бачча сыллар тухары иитэн таһаарбыт ођолоро оскуолађа тахсан, салгыы дьарыктанан, улуустары уңуордаан тэнийдилэр.

15 сыл салайан олорбут коллективыгар төннөн кэлэн дириң хорутуулаахтык үлэлии сылдьар Александра Петровна Куприянова. Хас биирдии үлэһит кыһалђатын билэр, үлэһит интэриэһэр диэн туруулаһар профсоюзнай комитет бэрэссэдээтэлэ.

Ульяна Дмитриевна Пахомова «Сонор» оонньуу абылаңын – албаһын ођолорго тириэрдэр, кырачааннары кытта уопсай тыл була охсор, төрөппүттэри сомођолуур иитээччи. Ођону толкуйдаан оңорорго, ырытан быһаарарга тахсыылаах үлэтэ түмүллэн - таңыллан улуус, Россия үрдүнэн тарђаммыта.

Ођолор Саха сирин худуоһунньуктарын айымньыларын кэрэтин кэрэхсии көрөргө, өңүн – дьүһүнүн быһаарарга, дууһалыын аһылларга уһуйар Надежда Кирилловна Захарова. Кини группатын ођолоро биир ыал ођолорун санатан, кэккэлэһэн – лэкэһэн олорон дьарыктаналлар, тэбис – тэңңэ аһыыллар, эйэ – дэмнээхтик оонньууллар.

Эдэр кэскиллээх иитээччилэрбит Саина Семеновна Данилова, Аурика Павловна Пахомова, Ольга Святославовна Иванова, Евгения Вадимовна Суздалова, Инна Софроновна Нестерева детсадпыт аатын нэһилиэк, улуус иһинэн ааттата тураллар, туох баар тэрээһинтэн туора турбакка тэбис – тэңңэ сылдьаллар, детсад үлэтигэр саңа сүүрээннэри киллэриигэ туруулаһан үлэлииллэр.

Ођону көрүүгэ – харайыыга иитээччилэр эрэ буолбакка, детсад бары үлэһиттэрэ «туллаңнаабат тулааһын» буолаллар. Киэн тутта бэлиэтиэхпин бађарабын, биһиги детсадпытыгар өр кэмңэ үлэлиир дьоммутун. Ођолор аһылыктарын тэрийиини, детсад уутун – уотун, ититиитин, өрөмүөнүн үлэтин үмүрү тардар киһибит завхозпут Никитина Ольга Николаевна, сүүрбэттэн тахса сыл «детсадпыт туһа» диэн киһи аађан сиппэт кэпсэтии, булуу – талыы, тиксэрии, оңоруу үлэтин ыыттађа, өссө да ыытыа турдађа.

Ођолор сарсыарда кэлиэхтэрин инниттэн сып – сылаас, мип – минньигэс ас арааһын, эгэлгэтин эрдэ бэлэмнээн, күнү супту оһох таһыттан тэйбэт повар киһибит Валентина Христофоровна Голикова. Биһиэхэ үлэлээбитэ номнуо сүүрбэһис сылын ааста. Кини бу иннинэ эмиэ өр сыл «Березкађа» поварынан үлэлээбит Елена Ивановна Черкасованы солбуйбута. Елена Ивановна да, Валентина Христофоровна да астарын бары хайгыы амсайаллар, ођолор барахсаттар биирдэ «охсон» тураллар.

Олус ыраас, кичээңи туттуулаах иитээччи көмөлөһөөччүлэрэ Елена Васильевна Попова, Устинья Гаврильевна Овчинникова, Анна Николаевна Харитонова, Софья Егоровна Варламова. Елена Васильевна отуттан тахса, Устинья Гаврильевна, Ульяна Арсентьевна Окорокова (харабыл), Надежда Ивановна (медүлэһит) сүүрбэттэн тахса сыл биир коллективка, детсад араас үлэтигэр үлэлээн кэллилэр.

Детсадпыт хайа да кэмңэ сылаас буоллун диэн күнүстэри – түүннэри маһы – чођу бэлэмниир, оһох оттор кочегардарбытыттан Кирилл Афанасьевич Никитин сүүрбэ сыл үлэлээтэ. Кочегардарбыт ис – тас үлэђэ, ууга, өрөмүөңңэ тэбис – тэңңэ сылдьаллар.

Хас биирдии үлэһиппит кыһамньылаах үлэтин түмүгэ детсадпыт сэмэй ситиһиилэригэр көстөллөр. 2006 с. «Лучшее представление педагогического опыта по внедрению личностно-ориентированного обучения» үөрэх управлениетын 3 степеннээх Диплома, Улуу Кыайыы 60 сылыгар аналлаах тэрилтэлэр икки ардыларыгар тэлгэһэни тупсарыыга, көђөрдүүгэ Амма улууһун администрациятын 3 степеннээх диплома, 2007 с. тэрилтэлэр икки ардыларыгар тэлгэһэни тупсарыыга, көђөрдүүгэ Амма нэһилиэгэр 1 миэстэ, 2008 с. «Сыл бастың детсада» улуустаађы күрэххэ 2 миэстэ, 2009 с. Ођону кыра сааһыттан кинигэђэ уһуйууга культура управлениетын Бочуотунай грамотата, Амма нэһилиэгин тэрилтэлэр икки ардыларыгар кыһыңңы оңоһук күрэђэр «Сертификат признания», 2013 с. Интернет ситимигэр сайты көрүү түмүгэр «Самый оригинальный дизайн» аат.

Ситэрэн биэрдэххэ, биһиги детсадпытыгар үлэ уопутун тарђатыы күүскэ барар. 2006 сыллаахха «Оскуола иннинээђи саастаах ођо тылын сайдыыта» Галина Ивановна Лугинова, «Исследовательская деятельность детей дошкольного возраста» Мария Петрова Неустроева улуус таһымыгар айар отчуоттара буолбута, республикатаађы «Сельская школа» педагогическай дьаарбаңкађа тарђаммыта. 2007 с. «Ођо кэпсиир дьођурун сайыннарыыга мнемотаблицалары туһаныы көмөтө» Саргылана Гаврильевна Петрова улуус таһымыгар айар отчуота барбыта. «Маленький исследователь» М.П. Неустроева, «Чуораанчык – рабочая тетрадь по звукоанализу слов» Г.И. Лугинова, «Кэпсээ, дођоччуок» С.Г. Петрова программалара улуустађы экспертнай сэбиэтинэн бигэргэтиллибиттэрэ. 2008 с. «Сельская усадьба – модель детского сада на дому» Павлова Дария Викторовна, Петрова С.Г. бырайыактара республикатаађы «Сельская школа» 2 степеннээх дипломунан нађараадаламмыта. «Ођо саңатын сайыннарыыга биир кэлим эйгэни тэрийии» детсад үлэтэ улууска сырдатыллыбыта, 2013 с. «Самообразование педагогов ДОУ» улуустаађы семинар ыытыллыбыта. Итини таһынан араас хайысхалаах семинардарга сэһэргиибит, кэмпириэнсийэлэргэ кэпсиибит, аађыыларга кыттабыт.   

50 сыл. Бу сыллар усталаах туоратыгар үгүс элбэх ођо – ыччат, үлэһит дьон алтыһан аастађа эбээт. Сыл хонук түргэн да эбит. Оңой – соңой көрбүт ођолорбут барахсаттар, бу бэђэһээ эрэ курдук, арыт ытаан, арыт күлэн, ким эрдэлээн, ким хойутаан кэлэр бэйэлэрэ, бэлиэр улаатан, аны ођолорун ађалтыыр буолтар.

Кэтэспит кэммит, дьиэбит тэңэ саныыр сирбит, «Хатыңчаана» детсад 50 сылын бэлиэтиир өрөгөйдөөх үбүлүөйүнэн!


/История нашего детского сада в лицах